محافظت پوست در برابر نور خورشید

محافظت پوست در برابر نور خورشید

محافظت در برابر نور خورشيد 

چكيده:

اثرات مخرب اشعه‌ی فرابنفش( UV ) نور خورشید روي افراد نياز به حفاظت پوست در برابر نور را افزايش داده است .ضد آفتاب ها را به طور وسيع به عنوان عامل حفاظت كننده ي پوست در برابر نور استفاده مي كنند.

ضد آفتاب‌ها را به دو دسته‌ی شيميايي كه انرژي بالاي پرتو هاي فرا بنفش را جذب مي كنند و فيزيكي كه نور رابازتاب يا پخش مي كنند ،تقسیم بندی می‌کنند.موثر بودن ضد آفتاب‌ها وابسته به فاكتور هاي حفاظتي خورشيدي و دوام آن است .پوشش‌دهي نيز براي حفاظت از نور مهم است و تاثير آن با فاكتور حفاظتي پرتوي فرا بنفش اندازه‌گيري مي‌شود.عوامل محافظت كننده‌ی بسیاری ‌با ويژگي محافظتی نوري ديگري نيز از جمله آنتي اكسيدان‌ها و عصاره‌هاي گياهي خاصّی وجود دارند که سبب تقویت آنزيم هاي تعمير كننده    DNA مي‌باشند.

استفاده كلاه ‌هاي نقاب دار پهن و عينك‌هاي آفتابي و پرهيز از در معرض مستقیم خورشيد بودن در ساعت هاي اوج تابش و استفاده ازلباس هاي پوشاننده و لوسیون‌هاي ضد آفتاب براي حفاظت پوست از نور بسيار موثر اند.

-مقدّمه:

نياز به حفاظت در برابر خورشيد از دير باز شناخته شده است.مردم يونان باستان از روغن زيتون به عنوان ضد آفتاب استفاده مي‌كردند اما اين روغن بسيار موثر نبود.

در سال 1994 يك داروساز به نام بنيامين گرين براي حفظ پوست سربازان از اثرات مخرب پرتو‌هاي خورشيد از يك ماده‌ی چسبناك،قرمز كه نام آن راRED PED  بود، استفاده كرد (وازلين دامپزشكي). اين ماده به عنوان يك محافظت كننده فيزيكي پرتو ‌هاي خورشيد عمل می‌کرد که به خوبي ضد آفتاب‌هاي امروزی نبود،اما يك شروعی برای کار روی محصولات ضد آفتاب و عرضه‌ی آن به بازار بود.

-پرتو فرابنفش(UV):

پرتو فرابنفش يك جز كوچك از طيف مغناطيسي نور خورشید با باند باريكي از تابش با طول موج 400-200 نانومتر است.طيف هاي UV بيشتر به UVC(400-320نانومتر)و UVB(320-290 نانومتر) و UVC (290-200 نانومتر) تقسيم بندي شده‌است.

90-95%   UV خورشید را UVA تشکیل داده است که به سطح زمین می‌رسد. طول موج بلندي نسبتا

(400-320 نانومتر) دارد و با لايه‌ي ازون جذب نمي‌شوند.پرتویAUV به داخلی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ترین قسمت پوست نفوذ می‌کند و با اثر بر رنگدانه‌های پوست باعث برنزه شدن و تیره شدن رنگدانه می‌شود. UVA با اثر بر روی عوامل حیاتی و دفاعی پوست باعث پیری زودرس می‌شود.

پرتوهای UVB به طور جزئی توسط لایه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی اوزون جذب می‌شوند و طول موج متوسط 320-290 نانومتر دارند.این پرتوها به میزان پرتوهای UVA در پوست نفوذ نمی‌کنند و علّت آفتاب سوختگی هستند.آن‌ها هم چنین موجب ایجاد چین و چروک می‌شوند ،این اشعه بر روی چشم نیز اثر دارد و باعث ایجاد آب مروارید می‌شود.

پرتوهایUVC کوتاه‌ترین طول موج(زیر 290 نانومتر) دارد و تقریباً توسط لایه‌ی ازن جذب می‌شوند .از آن جا که لایه‌ی ازن در حال نازک شدن است پرتوهای UVC ممکن است باعث آفتاب سوختگی و پیری زودرس پوست شود.

برای کاهش اثرات مخرّب پرتوهای فرابنفش حفاظت در برابر این اشعه مهم است.

-عوامل مؤثر بر تغییرات UV

فاکتورهای مختلفی هستند که کیفیت و کمیّت تابش فرابنفش زمینی را تعیین می‌کنند در جدول1 این عوامل ذکر شده است.

 

فاکتور اثر
زمان بررسی تفاوت روزانه در UVR با بیش‌ترین تابش هنگام ظهر ،حدود 20-30% کل UVR بین 11 صبح تا 1 بعد از ظهر دریافت می‌شود.75% بین 9 صبح تا 3 بعد از ظهر دریافت می‌شود.
فصل بیش‌ترین تابش در ماه‌های تابستان و کم‌ترین تابش در ماه‌های زمستان در هر دو نیم‌کره ،درجه‌ی اختلاف سطحی در حالی که وابسته به عرض جغرافیایی باشد،با کم‌ترین اختلاف در استوا دیده شده است.
جغرافی تابشUVR زمینی با کاهش عرض جغرافیایی افزایش می‌یابد.
ارتفاع هر یک کیلومتر افزایش ارتفاع منجر به 10-25% افزایش در تابش UVR می‌شود.
بازتابش سطحی بازتابش (کسری از تابش قابل توجه از سطح که بازتاب می‌شود) سطوح مختلف ممکن است باعث اختلاف بزرگی در UVR محلّی شود.به عنوان مثال :سطوح زمین کم‌تر از 10% بازتابش دارندبرف% 80-30بازتابش می‌کند وماسه 30-15%   وآب مقدار کمی 5% بازتابش می‌کند.
پوشش ابری نورهای پخش شده توسط ابرها ی پراکنده اثر کمی روی سطح UVR دارند و نورهایی که توسط ابر متراکم در ارتفاعات تا حدود 50% سطح UVR جذب شده را کاهش می‌دهد.

-ضد آفتاب‌ها .

ضد آفتاب‌ها بر اساس مکانیسم فعالیتشان به جاذب‌های شیمیایی و فیلترهای فیزیکی تقسیم بندی شده‌اند.

ضد آفتاب‌های شیمیایی به طور کلی ترکیبات آروماتیک مزدوج همراه با گروه کربونیل هستند.این ساختار عمومی به مولکول این فرصت را می‌دهد که انرژی بالای پرتوهای فرابنفش(UV) را جذب کند و پرتوهایی با انرژی کم آزاد کند.بدین وسیله از رسیدن پرتوهای مخرّب فرابنفش به پوست جلوگیری می‌شود.

فیلترهای فیزیکی(sun blockers) یا ضدّ آفتاب‌های غیر شیمیایی UVR را بازتاب یا پخش می‌کنند که شامل مواد معدنی مثل تیتانیوم دی اکسید و زینک اکسید هستند.

جاذب های UVB جاذب های UVA
PABA( پارا آمینو بنزوئیک اسید) اکسی بنزون
پارا آمیل دی متیل PABA یا پادیمات A سولیسوبنزون
2-اتوکسی اتیل پارا متوکسی سینامات دی اکسی بنزون
دی گالوئیل تری اولئات متیل آنترانیلات
اتیل 4-بیس هیدروکسی پروپیل ،آمینوبنزوات آووبنزون
هومو منتیل سالیسیلات ترفاتیلیدن دی کامفور سولفونیک اسید
2-اتیل هگزیل پارا متوکسی سینامات بیس اتیل هگزیل اکسی فنول متوکسی فنیل تری آزنو
2-اتیل هگزیل سالیسیلات بیس اتیل هگزیل اکسی فنول

 

این ترکیبات نسبت ویژه‌ای از طیف UVR را جذب می‌کند.بسته به جزئیات ساختارهای مولکولی هر ترکیب جذب ممکن است جذب در محدوده‌ی UVA و UVB داشته باشد.

-ممانعت های فیزیکی(sun blockers)

ضد آفتاب‌های فیزیکی حاوی مواد معدنی شامل تیتانیوم دی اکسید یا زینک اکسید می‌باشد.این فیلترها اشعه‌ی UV را پخش و بازتاب می‌کنند.به همین دلیل به آن‌ها ممانعت کننده‌‌ی نور خورشید می‌گویند و مانع رسیدن نور خورشید به پوست می‌شود.

رایج‌ترین نوع مورد استفاده، فیلتر اولترافاین تیتانیوم دی اکسید است که حفاظت وسیعی در برابرRUV ایجاد می‌کنند و به دلیل اندازه‌ی ذره هنگام کاربرد در فرمول‌های آرایشی تا حدّی نامرئی هستند.از نظر شیمیایی پایدار هستند و باعث حساسیت‌های پوستی ناشی از اثرات مضر نوری یا درماتیت نمی‌شوند و در طی زمان فاسد نمی‌شوند.

حفاظت نوری سیستماتیک

عوامل سیستماتیک برای حفاظت نوری وجود دارند که می‌توانند به طور سیستماتیک از کل بدن محافظت کنند.و علاوه بر به علت خاصیتشان از محصول هم محافظت می‌کنند.

از مواد بهداشتی مورد مصرف در این زمینه می‌توان: PABA، ایندومتاسین،رتینول،استروئید،سورالن،آنتی مالاریال و آنتی اکسیدان ها مثل ویتامین E و A و C و بتاکاروتن نام برد.آنتی اکسیدان ها نسبت به ضد ‌آفتاب‌ها در برابر جلوگیری از آفتاب سوختگی نقش کم‌تری دارد.

اندازه گیری و تاثیر نسبی UVA و UVB

مفهوم فاکتور محافظتی خورشید(SPF) توسط دانشمند اتریشی Franz Greiter پیشنهاد شد.در نهایت توسط کمیته‌های معتبر در صنایع آرایشی و بهداشتی از جمله اتحادیه‌ی اروپا و آمریکا مورد قبول واقع شده است.

SPF یا فاکتور محافظت از نور خورشید یک عدد است که میزان محافظت پوست را از اشعه UVB نور خورشید نشان می دهد.

 what-is-spf-sunsreen-sun-protection-factor-gojeh.ir

SPF چگونه محاسبه می شود؟

زمان لازم جهت بروز قرمزی در همان پوست بدون محافظت /زمان لازم جهت بروز قرمزی در پوست محافظت شده =SPF

که به دو صورت در آزمایشگاه(in vitro) و روی پوست افراد (in vitro) اندازه گیری می‌شود.

مثال:

اگر فردی که کرم ضد آفتاب نزده است به مدت 10 دقیقه زیر نور آفتاب دچار آفتاب سوختگی شود همان فرد اگر کرم ضد آفتاب با SPF 15 استفاده کند 150 دقیقه طول می کشد تا همان مقدار بسوزد . 

کرم ضد آفتاب با SPF 15 تقریبا 93 درصد از پوست در برابر اشعه UVB را محافظت می‌کند.

کرم ضد آفتاب با SPF 30 تقریبا 96 درصد از پوست اشعه UVB را محافظت می‌کند.

کرم ضد آفتاب با SPF 50 تقریبا 98 درصد از پوست اشعه UVB را محافظت می‌کند.

توجه داشته باشید که از SPF بالای 20 (طبق نمودار) تقریبا در صد محافظت یکسان است و تفاوت کرم با اس پی اف 30 و 50 بسیار اندک است.

طبق توافق در سطح بین المللی مقدار ضد آفتابی که می‌تواند از پوست محافظت کند،2 میلی گرم بر سی سی پذیرفته شده است.تاثیر یک محصول فقط مربوط به SPF نیست بلکه به دوام آن روی پوست نیز بستگی دارد. سه پیشنهاد برجسته زیر برای کمک به روشن کردن دوام محصول داده شده است:

-مقاومت در برابر تعریق

-مقاومت در برابر آب تا 40 دقیقه

-مقاومت در بابر آب تا 80 دقیقه

-حفاظت UVA ضد آفتاب

در حال حاضر روش استاندارد مورد قبول برای تعیین میزان حفاظ UVA ضد آفتاب‌ها وجود ندارد.روش‌های رایج‌تر مورد استفاده‌ی in vivo( روی پوست بدن موجود زنده) تیره کردن فوری رنگ دانه است.(PDI).تیره کردن فوری و وداوم و فاکتور محافظتی در برابر UVAاست.فاکتور حفاظتی(SPF) اریتمای UV را ارزیابی می‌کند.در میان این روش‌ها PPD رایج‌ترین روش مورد استفاده است چونه رنگدانه‌ها بین 2 تا 24 ساعت پایدار هستند.و برای تمام فیلترهای UVA بدون در نظر گرفتن محدوده‌ی جذبشان حساس است.

-اثرات جانبی ضد آفتاب

ضد آفتاب های که دارای آمینوبنزوئیک اسد و استرهایش و سینامات و اکسی بنزون هستند می توانند سبب درماتیت و واکنش‌های پوستی شوند.آمینوبنزوئیک اسید از نظر شیمیایی شبیه داروهای دیگر می‌توانند سبب واکنش‌های حساسیت پوستی شوند.بنابراین این اشخاص نباید ضد آفتاب‌های حاوی آمینوبنزوئیک اسید( یا یکی از مشتقاتش مثل فنیل آنترانیلات یا پادیمات O یا A) استفاده کنند .ضد آفتاب که حاوی اکسی بنزن یا لینوکسات هست برای این افراد باید پیشنهاد شود می شود.ترکیبات متفرقه مثل اسانس‌ها،لانولین،الکل و نگه‌دارنده‌ها ممکن است سبب حساسیت پوستی و چشمی شود.

-کاربردهای ضد آفتاب

ضد آفتاب ایده آل باید SPF بالا،پایدار و مقاوم،از نظر آرایشی مطلوب،غیرسمی، از نظر حفاظتی برایUVA و UVB یکسان باشد،در نور پایدار باشد،در آب مقاوم باشد و نیز ارزان باشد.متأسفانه تمام این ویژگی‌ها باهم در یک ضد آفتاب نیست.استفاده از ضد آفتاب باید 20-30 دقیقه قبل از رفتن به زیر آفتاب باشد تا اثر به سزایی داشته باشد و هر دو ساعت یک بار تجدید شود.امّا برخلاف پیشنهادهای رایج که هر 2-3 ساعت باید تجدید شود،تحقیقات نشان داده است که بهترین اثرگذاری 15-30دقیقه قبل از رفتن به زیر آفتاب باید مصرف شود چون شروع مکانیسم اثر گذاری 15-30 دقیقه بعد از مصرف است و فقط بعد از شنا و تعریق و شست و شو باید تجدید شود.بسیاری از مردم از ضد آفتاب به مقدار کافی استفاده نمی‌کنند و محافظت از پوست به خوبی انجام نمی‌شود.نشان داده شده است که20-50% مردم از ضد آفتاب استفاده می‌کنند.بیماران باید از ضد آفتاب‌هایی استفاده کنند که محدوده‌ی حفاظتی آن طیف وسیعی داشته باشد و فیلترهای مؤثر برای UVB و UVA داشته باشد یا SPF آن 30 به بالا باشد.

-البسه برای محافظت در برابر آفتاب

پوشش داشتن در برابر آفتاب یکی دیگر از راه‌های محافظت در برابر UV است.مقایسه‌ی بین اثر منسوجات نسبت به یک دیگر سخت بود،از آن جا که برخی آزمایش‌ها فاکتورهایSPF یا میزان آفتاب سوختگی اندازه گیری شد دیگر آزمایش‌ها میزان عبور نور و UV را از منسوجات بررسی کرد که UPF نام دارد به معنای فاکتور محافظتی در برابر UV.UPF منسوجات نسبت مقدار مورد نیاز تابش برای اریتمای جزئی پوست زیر لباس به مقدار مورد نیاز تابش برای ایجاد اریتمای جزئی روی پوست بدون پوشش است.مقدار UPF محاسبه شده نشان می‌دهد که یک فرد چقدر با آن لباس مورد نظر می‌تواند در آفتاب بماند و پوستش حفظ شود در مقایسه با کسی که آن پوشش را ندارد.

منسوجات با توجه به UPF دسته بندی شده‌اند:

حفاظت خوب:منسوجات با UPF= 15-24

حفاظت خیلی خوب: منسوجات با UPF=40-50

حفاظت عالی:منسوجات با UPF= +50

منسوجات بر اساس ویژگی‌های جذب فرابنفش به سه دسته تقسیم می‌شوند:

گروه1: پلی استرها که بهترین جاذب‌ها هستند.

گروه2:پشم و ابریشم و نایلون

گروه3:پنبه و ریون و منسوجات سلولزی که ضعیف‌ترین جاذب‌ها هستند.

-فاکتورهایی که روی UPF مؤثرند:

1-منسوجات بافته شده و متراکم UPF بهتری دارند.

2-شستن لباس UPF را بالاتر می‌برد چون پارچه ‌آب می‌رود ولی پارچه‌ی آ بآآااااانمهعب‌دار UPF را کاهش می‌دهد.

3- منسوجات کش‌بافUPF کم‌تری دارند.

4-مواد شیمیایی سفیدکننده UPF را کاهش می‌دهند.

5-پارچه‌های رنگی UPF بالاتری دارند.

6-لباس‌های گشاد که از بدن فاصله دارند نیز UPF بالاتری دارند.

پوشیدن لباس به طوری که تمام دست‌ها و پاها و بدن را پوشش دهد و کلاه‌های نقاب‌دار و عینک آفتابی برای حفظت خود از UV پیشنهاد می‌شود.

دکتر سرینیواس ،دپارتمان درماتولوژی بیمارستان PSG،Peelamedu,Coimbatore در هند.

گرد آورنده: کارشناس واحد تحقیق و توسعه

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *