نقش میکروارگانیسم­های مفید روی پوست و مراقبت از آنها

نقش میکروارگانیسم­های مفید روی پوست و مراقبت از آنها

نقش میکروارگانیسم­های مفید روی پوست و مراقبت از آنها

 

واحد تحقیق و توسعه فیروز

مقدمه

حتی زمانی که احساس می­کنید خیلی تنهایید، میلیاردها دوست نامرئی و وفادار اطراف شما را احاطه کرده­اند. آنها به شما بسیار نزدیکند، خیلی نزدیکتر از آنکه فکرش را بکنید. در واقع بر روی بدن شما قرا گرفته­اند!

این دوستان نامرئی، باکتری­ها، قارچ­ها و کپک­های بومی پوست ما هستند که از عرق، چربی و سلول­های مرده پوست ما تغذیه می­کنند و در عوض، از ما در برابر باکتری­ها و قارچ­های متعارض محافظت می­نمایند. این ارگانیسم­ها به گونه­ای تمام قسمت­های پوست را فرا گرفته­اند، که جایی برای ارگانیسم­های خارجی و متعارض باقی نمی­گذارند. ارگانیسم­های متعارض می­توانند موجب خارش، قرمزی، ریزش بیش از حد پوست، جوش­های قرمز و سوزش پوست شوند.

متاسفانه این دوستان نامرئی و ارزشمند ما برای زندگی نیاز به یک شرایط تعادلی حساس دارند. عوامل متعددی همچون پرزرواتیوها[۱] (نگهدارنده­ها)، سرمای بیش از حد، نور خورشید، داروها (بخصوص آنتی­بیوتیک­ها) و حتی رعایت بیش از حد[۲] بهداشت می­توانند این تعادل را به هم بزنند. در اثر به هم خوردن این تعادل، تعداد دوستان ما کاهش یافته و جای آنها را ارگانیسم­های متعارض می­گیرند. به این ترتیب، پوست احساس ناراحتی نموده و زیبایی خود را از دست می­دهد. 

فعالیت­های میکروارگانیزم­های مفید پوست

ریزه خواری[۳] در برابر بیماری­زایی[۴]

خارجی­ترین لایه پوست ما از ارگانیسم­های مختلفی تشکیل شده است که عرق، چربی طبیعی و سلول­های مرده پوستمان را به عنوان غذا مصرف می­کنند. این ارگانیسم­ها علاوه بر پاکسازی پوست، از زیبایی و سلامت آن نیز در برابر ارگانیسم­های مضر محافظت می­کنند. ارگانیسم­های مفید و مورد علاقه ما «فلورای ریزه خوار[۵] (ساپروفیتیک)» و ارگانیسم­های مضر و دشمن ما «فلورای بیماری زا[۶] (پاتوژنیک)» می­باشند. در جدول ۱ لیستی از رایج­ترین ارگانیسم­های مفید (ستون چپ) و مضر (ستون سمت راست) به شکل خلاصه معرفی شده است: 

c4b56cvbmagalat217

نخستین سپر حفاظتی[۷]

پوست ما همانند سپری در برابر محیط عمل می­کند. لایه شاخی مانند یک سپر قابل انعطاف عمل نموده، مواد بیگانه را بیرون و آب مورد نیاز را درون بافت پوست نگه می­دارد. اما این تصور درست نیست که فقط لایه شاخی از ما در برابر حملات باکتری­ها محافظت می­کند. بر روی لایه شاخی، لایه محافظ دیگری نیز وجود دارد که جلوی نفوذ بسیاری از ترکیبات را به داخل پوست می­گیرد. این لایه به عنوان یک لایه محافظ فیزیکی عمل نمی­کند، بلکه محافظت آن از نوع رقابتی است.

حفاظت رقابتی[۸]

نخستین سپر حفاظتی در واقع جزئی از بدن ما نیست، بلکه از میلیاردها میکروارگانیسم مفید تشکیل شده است که بر روی پوست ما زندگی می­کنند. این ارگانیسم­ها خودشان را به شرایط طبیعی پوست ما (pH، رطوبت، دما و ….) وفق داده­اند. آنها به پوست صدمه­ای نمی­زنند زیرا به آن احتیاج دارند. پوست ما و این ارگانیسم­های مفید در یک محیط دوستانه با یکدیگر همزیستی[۹] کامل دارند. وقتی یک ارگانیسم بیگانه (مضر) می­خواهد بر روی پوست قرار گیرد، با مشکلات فراوانی روبرو می­شود:

  • اول از همه اینکه شرایط پوست به نفع ارگانیسم­های مفید است نه ارگانیسم­های مضر. ارگانیسم بیگانه با وارد شدن به این محیط همانند اسکیمویی که وارد بیان­های آفریقا شده احساس ناراحتی و پشیمایی می­کند.
  • دوم آنکه ارگانیسم بیگانه وارد محیطی می­شود که در آن میلیاردها ارگانیسم برای خودش غریبه وجود دارد. بنابراین نمی­تواند با آنها دوست شود و در کنار آنها تشکیل کلونی دهد.
  • سوم آنکه میکروارگانیسم­های مفید آن قدر تعدادشان زیاد است که تمام غذاها (عرق، چربی و …) را می­خورند و چیزی برای ارگانیسم­های بیگانه باقی نمی­گذارند. ارگانیسم­های دوستدار ما ارگانیسم­های بیگانه را نمی­کشند بلکه آن قدر زندگی را برایشان سخت می­کنند که شانسی برای بقا و رشدشان باقی نخواهد ماند.

نقش ارگانیسم­های مفید[۱۰]

ارگانیسم­های مفید علاوه بر حفاظت رقابتی که در بالا شرح داده شد، کارهای مفید دیگری نیز می­کنند که از میان آنها می­توان موارد زیر را برشمرد:

  • مشارکت در متابولیسم پوست: ترشح آنزیم­های ضروری (مانند لیپازها)، تولید لاکتیک اسید (مورد نیاز برای برقراری توازن pH)
  • تقویت سیستم ایمنی[۱۱] توسط آنتی­ژن­های سطحی[۱۲]

 تعادل ضروری[۱۳]

وجود نخستین لایه محافظ منوط به بقای ارگانیسم­های مفید و بقای ارگانیسم­های مفید منوط به برقراری شرایط مناسب بر روی پوست می­باشد. بین لایه روئین پوست و ارگانیسم­های مفید تعادل حساسی برقرار است که کوچکترین مزاحمتی می­تواند این تعادل را به هم بزند. در اثر به هم خوردن این تعادل، جمعیت ساکنین سرزمین پوست ما یعنی ارگانیسم­های مفید کاهش یافته و گاهی به طور کامل تخلیه می­گردد. در این شرایط باکتری­های مضر از فرصت استفاده نموده، جای آنها را اشغال و شروع به رشد و تکثیر در سرزمین پوست ما می­کنند. با زیاد شدن جمعیت، این باکتری­های مضر هستند که تعیین می­کنند چه شرایطی باید بر پوست حاکم باشد. شرایط جدید مطلقاً به نفع باکتری­های مفید نیست. بنابراین تعداد باکتری­های مفید رفته رفته کاهش یافته و نهایتاً نخستین لایه محافظ از بین می­رود. عواقب از بین رفتن این لایه محافظ در نمودار زیر به تصویر کشیده شده است: 

magalat216

عوامل برهم زننده این تعادل حساس[۱۴]:

آلودگی هوا

دود و غبارات برخاسته از سیگار

گازهای خارج شده از اگزوز اتومبیل

تغییرات ناگهانی[۱۵] دمای هوا

رفتن از یک اتاق بسیار گرم به سرمای شدید

خارج شدن از ماشین کولردار در هوای بسیار گرم

نور بیش از حد خورشید[۱۶]

جوش­های پوستی ناشی از نور خورشید[۱۷]

سرمای بیش از حد

تشکیل لکه­های قرمز[۱۸] بر روی پوست هنگام اسکی کردن

سن

کودکان: هنوز ارگانیسم­های مفید و ریزه­خوار به حد کافی بر روی پوستشان تشکیل نشده است.

نوجوانان: جوش غرور

خانم­های باردار: تغییرات هورمونی

سالمندان: پوستشان سبوم کمتری ترشح می­کند، در نتیجه تعداد ارگانیسم­های مفید بومی پوستشان کمتر است.

استرس

آکنه بزرگسالان[۱۹]، التهاب در اثر سرما[۲۰]، ورم کهیر[۲۱]

سوء تغذیه[۲۲]

کمبود ویتامین­ها و اسیدهای آمینه ضروری

استفاده از لوازم آرایشی

نگهدارنده­های به کار رفته در محصولات آرایشی، ارگانیسم­های مفید را نیز از بین می­برند.

برخی از محصولات آرایشی pH پوست را تغییر می­دهند.

محصولات آرایشی ممکن است آلوده شده باشند.

اسیدهای آلفا-هیدروکسی باکتری­های مفید را از روی سطح پوست زدوده و موجب بالا رفتن احتمال عفونت و … می­گردند.

استفاده از مواد شیمیایی پاک کننده مورد استفاده در منازل[۲۳]

استفاده از دترجنت­ها موجب زدوده شدن باکتری­های مفید می­گردد.

صابون­های قلیایی موجب تغییر pH پوست و در نتیجه تخریب ارگانیسم­های مفید می­گردد.

استفاده از ضد عفونی کننده­ها[۲۴]

ضد عفونی کننده­ها مانند بنزآلکونیوم کلراید[۲۵] یا اتانول همه باکتری­ها را حذف می­کنند. بنابراین پوست به طور کامل عاری از باکتری می­گردد. در این شرایط هر یک از میکروارگانیسم­ها (مفید یا مضر) شانس یکسانی برای رشد خواهد داشت.


اثر پری­بایوتیک[۲۶]

عوامل به هم خوردن تعادل همیشه وجود دارند. اولین راهکار ممانعت از ایجاد مزاحمت برای ارگانیسم­های مفید است. اما این راهکار همواره عملی نیست مخصوصاً در مورد کودکان، افراد سالخورده و کسانی که پوست حساس دارند.

راهکار موثرتر آن است که ارگانیسم­های مفید را با استفاده از یک ترکیب پری­بایوتیک در برابر تغییرات مهمی که در تعادل پوست به وجود می­آیند قوی­تر کنیم.

یک ترکیب پری­بایوتیک در واقع یک مکمل غذایی[۲۷] برای ارگانیسم­های مفید است که برای ارگانیسم­های مضر قابل استفاده نیست. ارگانیسم­های مفید در حضور یک ترکیب پری­بایوتیک می­توانند سریعتر از ارگانیسم­های مضر رشد نمایند. حتی هنگامی که آن تعادل حساس به هم می­خورد، این ترکیب پری­بایوتیک به یاری باکتری­های مفید شتافته و به آنها کمک می­کنند تا سریع­تر خود را بازیابی نمایند.

 پری­بایوتیک: کاربردها:

محصولات آرایشی مراقبت از کودکان[۲۸]

این گروه از محصولات به صورت روزانه و گاهی چند بار در روز استفاده می­شوند.

به عنوان مثال: ادرار سوز شدن پای بچه[۲۹]   magalat218

 شکل ۱ نشان می­دهد که وقتی نخستین لایه محافظ (ارگانیسم­های مفید) از بین برود چه بلایی یه سر پوست می­آید. این شکل ادرار سوز شدن پای بچه را نشان می­دهد که در اثر عفونت با قارچcandida  ایجاد شده است.

اگر ترکیب پری­بایوتیکی حضور نداشته باشد:

  به علت وجود ترکیبات قلیایی در ادرار، pH پوست بالا می­رود. این pH بالا برای باکتری­های مفید، محیط بسیار سخت و خشنی را فراهم می­کند. باکتری­های مفید نمی­توانند در آن محیط رشد نموده و به حیات خود ادامه دهند، به همین علت تعدادشان کاهش می­یابد. در این شرایط pH بالا، قارچ کاندیدا آلبیکانس[۳۰] فرصت را غنیمت شمرده و بر روی پوست پای بچه شروع به رشد می­کند. پس از مدتی این قارچ حاکم بر شرایط پوست آن ناحیه شده و تمام ناحیه پوشیده شده با پوشک بچه را تحت تاثیر قرار می­دهد.

  

 در حضور یک ماده پری­بایوتیک:

     در حضور یک ماده پری­بایوتیک، باکتری­های مفید سریعتر بازیابی[۳۱] می­شوند و شانس کمتری به قارچ کاندیدا آلبیکانس برای رشد می­دهند. قارچ کاندیدا نمی­تواند سریعتر رشد کند زیرا ترکیب پری­بایوتیک برایش قابل استفاده نیست. البته برای اینکه مشکل به طور کامل برطرف گردد، عوامل ایجاد اختلال در pH نیز باید برطرف گردند.

 

محصولات مراقبت از واژن[۳۲]

واژن ناحیه بسیار حساسی است که لایه شاخی برای محافظت از آن وجود ندارد. بنابراین وظیفه محافظت از آن به عهده لایه محافظتی از باکتری­های لاکتیک ساز[۳۳] می­باشد. این ناحیه فاقد حفاظت فیزیکی[۳۴] بوده و فقط حفاظت رقابتی[۳۵] در آن وجود دارد. به همین علت این تعادل حساس در آن ناحیه به راحتی به هم می­خورد. رعایت بیش از حد بهداشت[۳۶] دلیل اصلی به هم خوردن تعادل در ناحیه واژن است.

باکتری­های لاکتیک ساز به خوبی مواد پری­بایوتیک را مصرف می­کند در حالیکه آلبیکانز[۳۷] نمی­تواند آن را مصرف نماید.

محصولات بهداشتی[۳۸] (ضد عفونی کننده­ها[۳۹])

این محصولات به دو دسته تقسیم بندی می­گردند:

  • ژل­های الکلی[۴۰] برای تمیز کردن دست بدون شستشو با آب
  • دست شوهای حاوی بنزالکونیوم کلراید[۴۱]، PCMX و …

این محصولات، همگی نه فقط ارگانیسم­های مضر بلکه همه ارگانیسم­های مفید و محافظت کننده پوست را نیز از بین می­برند. در پی استفاده از این محصولات، میکروارگانیسم­های مضر و مفید و محافظت کننده پوست را نیز از بین می­برند. در پی استفاده از این محصولات، میکروارگانیسم­های مضر و مفید به یک اندازه شانس رشد مجدد بر روی پوست را خواهند داشت. در حالی که قبل از آن، هیچگاه میکروارگانیسم­های مضر تا این حد شانس نداشتند. در اثر استفاده از پری­بایوتیک میکروارگانیسم­های مفید دوباره شانس بیشتری برای بازیابی و رشد نسبت به میکروارگانیسم­های مضر خواهند داشت. 

پوست حساس

پوست­های حساس نسبت به نگهدارنده­های به کار رفته در محصولات آرایشی بسیار حساس هستند. این نگهدارنده­ها همچنین می­توانند برای رشد ارگانیسم­های مفید و محافظ مزاحمت ایجاد کنند. این مزاحمت در نهایت منجر به خارش و قرمزی پوست می­گردد. پری­بایوتیک­ها ارگانیسم­های مفید را نسبت به این مزاحمت­ها مقاوم می­سازد.

محصولات آرایشی سالمندان[۴۲]

نوسازی[۴۳] پوست در افراد سالخورده به سختی انجام می­گردد. وقتی پوست خودش را نوسازی می­کند، سلول­های مرده را در دسترس ارگانیسم­های مفید قرار می­دهد. پوست افراد سالخورده، سبوم و سلول مرده کمتری تولید می­کند. در نتیجه این ارگانیسم­ها غذای کمتری برای خوردن خواهند داشت، تعدادشان سال به سال کمتر شده و شانس بیشتری را در اختیار ارگانیسم­های مضر قرار می­دهند. پری­بایوتیک­ها این کمبود غذا را برای ارگانیسم­های مفید جبران نموده و آنها را تقویت می­نمایند. 

شامپوهای ضد شوره[۴۴]

عامل اصلی ایجاد شوره سر مخمری به نام مالیسیژافورفور[۴۵] می­باشد. این مخمر همواره بر روی پوست سر وجود دارد. زمانی که رشد این مخمر از کنترل خارج شود، پوست سر شوره می­زند. شامپوهای ضد شوره حاوی یک ترکیب ضد میکروب/ضد قارچ[۴۶] هستند که بر روی مالیسیژافورفور اثر می­کند. این شامپوها بر ارگانیسم­های مفید موجود در پوست سر نیز اثر می­گذارند. به همین علت پیشنهاد می­گردد که از شامپوی ضد شوره به صورت روزانه همچنین برای مدت طولانی استفاده نشود. زیرا این کار موجب ایجاد اختلالات جدی بر فلورای طبیعی پوست سر می­گردد.

پری­بایوتیک اضافه شده به فرمولاسیون شامپو، فلورای طبیعی پوست سر را تقویت می­کند اما بر مخمرهای ایجاد کننده شوره سر بی اثر است. بنابراین به کارگیری پری­بایوتیک در کنار ماده ضد شوره عوارض جانبی[۴۷] آن را کاهش می­دهد. شامپوی حاوی پری­بایوتیک یک محصول پیشگیری کننده برای جلوگیری از بازگشت شوره­ها خواهد بود. 

محصولات ضد آکنه

مشکل آکنه به حضور باکتری پروپیونی[۴۸] ایجاد کننده آکنه مرتبط دانسته می­شود. این باکتری همواره در غدد چربی­دار[۴۹] پوست وجود دارد. زمانی که تعداد این باکتری بسیار زیاد شود، روی پوست آکنه تشکیل می­گردد. محصولات ضد آکنه استاندارد حاوی یک ترکیب ضد میکروب هستند که این باکتری را از بین می­برد. استفاده طولانی مدت از این ترکیبات موجب به هم خوردن تعادل[۵۰] ظریف فلورای طبیعی پوست می­گردد.

استفاده از پری­بایوتیک برای این کاربرد بسیار مفید است. پری­بایوتیک در کنار ماده ضد میکروب موجب تقویت ارگانیسم­های مفید گردیده و همزمان با کشته شدن باکتری پروپیونی آکنه، بر روی پوست حفاظت رقابتی[۵۱] تشکیل می­دهد. کرم یا محصول پاک کننده حاوی پری­بایوتیک یک محصول پیشگیری کننده برای کاهش شانس بازگشت آکنه خواهد بود.

محصولات ضد آفتاب

خورشید قدرت زیادی برای از بین بردن سلول­های زنده دارد. قرار گرفتن طولانی مدت و حتی کوتاه مدت در برابر نور آفتاب می­تواند موجب آسیب رسیدن به نخستین سپر محافظ پوست (میکروارگانیسم­های مفید) گردد. نور آفتاب خاصیت ضد عفونی کنندگی دارد. پس از اینکه پوست مدتی در برابر نور آفتاب قرار گرفت، عاری از همه میکروارگانیسم­ها (مفید و مضر) خواهد بود و پس از آن میکروارگانیسم­ها شانس رشد مجدد دارند؛ در حالی که هیچگاه شانس احیای میکروارگانیسم­های مضر تا این حد زیاد نبوده است. استفاده از پری­بایوتیک در محصولات محافظت در برابر آفتاب این فرصت را در اختیار میکروارگانیسم­های مفید قرار می­دهد که سریع­تر از میکروارگانیسم­های مضر رشد نمایند.

آکنه­های پوستی ایجاد شده در اثر آفتاب[۵۲] مثالی از اثرات زیانبار پرتوهای آفتاب برای میکروارگانیسم­های مفید است. 


[۱] preservatives

[۲] Excess hygiene

[۳] saprophytic

[۴] pathogenic

[۵] Saprophytic flora

[۶] Pathogenic flora

[۷] First barrier

[۸] Competitive protection

[۹] symdiosis

[۱۰] Functions of the residual organisms

[۱۱] Immune system

[۱۲] Surface antigens

[۱۳] the essential balance

[۱۴] The causes for disturbance in the delicate balance

[۱۵] Abrupt changes

[۱۶] Excess sun

[۱۷] Sun acne

[۱۸] Red spots

[۱۹] Adult acne

[۲۰] Cold sores

[۲۱] Reaction urticaria

[۲۲] Mal nutrition

[۲۳] Household chemicals

[۲۴] disinfectants

[۲۵] Benzalkonium chloride

[۲۶] Prebiotic effect

[۲۷] Food supplement

[۲۸] Baby cosmetics

[۲۹] Diaper rash

[۳۰] Candida albicans

[۳۱] recover

[۳۲] Feminine care

[۳۳] lactobacilli

[۳۴] Physical protection

[۳۵] Competitive protection

[۳۶] Excess of hygiene

[۳۷] Candida albicans

[۳۸] Hygiene products

[۳۹] disinfectants

[۴۰] Alcohol gel

[۴۱] Benzalkonium chloride

[۴۲] Elderly cosmetics

[۴۳] renewal

[۴۴] Anti dandruff shampoo

[۴۵] Malassezia furfur (pityrosporum ovale)

[۴۶] Anti- microbial/fungi

[۴۷] Side effect

[۴۸] Propionibacterium acnes

[۴۹] Sebaceous glands

[۵۰] Delicate balance

[۵۱] Competitive protection

[۵۲] Sun acne

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *